Nederlandse baanschaatsen - Fries model (1 van 2)
foto gewone friese schaats
Afb.1: Friese baanschaats, eind 19e eeuw.
Traditioneel model met hoog oprijzende punt en kort schaatsijzer. Dit model wordt ook wel aangeduid als 'gewone' Friese schaats ter onderscheiding van een later ontwikkeld model dat bekend zou worden als 'Friese doorloper' (zie pagina 1, afb.2).
Detail 1a laat zien hoe de punten van de Friese schaatsen er tot rond 1850 uitzagen: een scherp uitgesmeed puntje. Omdat het puntje gemakkelijk verwondingen veroorzaakte, werd het later vervangen door een soort bolletje, zoals getoond in detail 1b. Eind 1800 namen de toeleveranties van halffabricaten door de Duitse metaalwarenindustrie toe en werd het messing eikeltje geïntroduceerd dat niet alleen veilig, maar ook nog fraai werd gevonden (detail 1c). Rond 1920 verdwenen de eikeltjes om plaats te maken voor een houten krulletje (detail 1d). Na circa 1950 bleef tenslotte een eenvoudig afgeronde hals over (detail 1e).
Het schaatshout is voorzien van drie sleuven om riempjes door te halen. Dit wijst erop dat deze schaatsen in het zuidwesten van Nederland zijn gebruikt. In Friesland waren twee sleuven gebruikelijk.
Fabricaat: onbekend; merk: geen.
Technische gegevens: totale lengte: 42 cm; hoogte boven ijs: 3,2 cm;voetstapel: 29 cm schoenlengte x 5 cm breed;schaatsijzer: 12 mm hoog, 3 mm dik; gewicht: 230 g.

Afb.2: Friese 'doorloper', rond 1900.
foto friese doorloper
In tegenstelling tot wat bij de 'gewone' Friese schaats gebruikelijk was, is deze schaats voorzien van een tot voorbij de hak doorlopend schaatsijzer. Dit model wordt daarom 'doorloper' genoemd (zie voor het verschil met de 'gewone' schaats afb.1). Het langere ijzer maakte hogere snelheden mogelijk, maar was ook veiliger. Bij het remmen op gewone Friese schaatsen werd de voorvoet opgetild en met het scherpe uiteinde in het ijs gekrast. Als dat wat onhandig gebeurde, kon de rijder gemakkelijk achterover vallen, met soms ernstige gevolgen. Met de doorlopers moest een nieuwe remtechniek worden ontwikkeld, die erop neer komt dat met de ijzers in een licht gekantelde stand over het ijs geschraapt wordt. Deze techniek wordt nog steeds toegepast.
Fabricaat: onbekend; merk: geen.
Technische gegevens: totale lengte: 40,5 cm; hoogte boven ijs: 3,3 cm; voetstapel: 28 cm schoenlengte x 5 cm breed; schaatsijzer: 15 mm hoog, 2,5 mm dik; gewicht: 240 g.

Afb.3: Friese baanschaats, tweede kwart 20e eeuw.
Friese schaats 3
Decennia lang hebben Nederlandse kinderen op dit model leren schaatsen. Er zijn er dan ook honderdduizenden van gemaakt.
Fabricaat: J. Nooitgedagt & Zn., IJlst; merk: zie detail 2.
Technische gegevens: totale lengte: 32 cm; hoogte boven ijs: 3,5 cm; voetstapel: 22 cm schoenlengte x 4,5 cm breed; schaatsijzer: 16 mm hoog, 2 mm dik; gewicht: 200 g.

Afb.4: Friese kinderschaats, eind 20e eeuw.
foto moderne friese schaats van kunststof
Moderne schaats met een voetstapel en bindingen van kunststof (detail 4b en 4c). De Nederlandse kinderschaats voor de 21e eeuw. Tegen het eind van de 20e eeuw verdween de houten schaats vrijwel uit het beeld.
Fabricaat: Zandstra, Joure; merk: zie detail 4a.
Technische gegevens: totale lengte: 36,5 cm; hoogte boven ijs: 2,9 cm; voetstapel: 30 cm schoenlengte x 5 cm breed; schaatsijzer: 10 mm hoog, 2 mm dik; gewicht: 400 g.


detail 1a
detail 1a

detail 1b
detail 1b

detail 1c
detail 1c

detail 1d
detail 1d

detail 1e
detail 1e






















detail 3
detail 3




detail 4a
detail 4a

detail 4b
detail 4b

detail 4c
detail 4c

vorige  |  volgende
home | donaties | sitemap | copyright | contact
© 2002- The virtual Ice Skates Museum. All rights reserved.