Schaatsen van een messenmaker

Afb. 1: Een meesterwerkje...
dutton schaatsen zij aanzicht

Het maken van schaatsen was traditioneel het handwerk van een smid. De smid beschikte over vuur, aambeeld, flinke hamers en stevige armen om ijzer en staal te vormen tot een fraai schaatsijzer. Hij liet zich de voetstapels toeleveren door een timmerman en de leertjes door een tuigmaker. Als in het midden van de 19e eeuw een messenmaker een paar schaatsen maakt, dan is dat dan ook best bijzonder. Een messenmaker werkte doorgaans met andere materialen en veel nauwkeuriger. Het hier getoonde paar schaatsen, dat omstreeks 1860 moet zijn gemaakt door de Rotterdamse messenmaker A. van den Oudenhove, laat zien waartoe dit kon leiden.

Een paar dingen vallen op:

  • het zilverkleurige binnenrandje in de krul;
  • het zilverkleurige beslag;
  • de gaten in de schaatsijzers;
  • de kokertjes in de sleuven voor de leertjes.

Afbeelding 2 laat een paar details nog eens uitvergroot zien.

Afb. 2: ... en hier in meer detail.
      kop van de schaats

Het zilverkleurige metaal is alpaca, een legering van nikkel, koper en zink. Dit materiaal wordt in de wandeling ook wel Berlijns zilver genoemd, een zilverimitatie die ook door edelsmeden wordt gebruikt.

Bij het schoonmaken bleek verrassenderwijs dat de voetstapels niet van hout zijn gemaakt maar van hoorn of een daarop lijkende kunststof. Maar kunststof bestond in het midden van de 19e eeuw nog niet. Afbeelding 3 laat zien dat dit materiaal, als het tegen het licht wordt gehouden, enigszins transparant is.

Afb. 3: Kunststofachtige voetstapel.
transparante structuur

Bovendien valt op dat het materiaal een vezelstructuur heeft die lijkt te duiden op een verbinding met cellulose. Om welk materiaal het precies gaat is (nog) niet bekend, maar het lijkt hetzelfde materiaal te zijn als waarvan destijds de heften van messen wel werden gemaakt. Waarschijnlijk gaat het om keratine, een uit melkeiwitten gewonnen stof.

Helaas zijn de twee ringen in het hakdeel van de voetstapels niet meer aanwezig. De groeven laten duidelijk zien dat ze er wel zijn geweest. Aangenomen wordt dat ook deze ringen van alpaca waren gemaakt.

Al met al een bijzonder paar schaatsen dat de naam van hun maker met ere draagt. Aangenomen wordt dat het om een uniek exemplaar gaat, dat werd gemaakt voor eigen gebruik.

Afb. 4: Was getekend...
merk van de maker