Nijdam Schaatsen

Hotze Nijdam
De initialen in de Oranjewoudse firmanaam staan voor Gerrit Hotzes. Hotze (1866-1937) was Gerrits vader, die tussen 1896 en 1937 in Akkrum timmerman was en onder andere schaatshouten maakte. In eerste instantie werden die 'houtjes' aan smeden in de omtrek geleverd, maar in de loop van de tijd werden de rollen omgekeerd. Hotze liet zich steeds vaker schaatsijzers toeleveren om die in zijn eigen schaatshouten te monteren. Rond 1900 noemt hij zichzelf op zekere dag schaatsenmaker in plaats van timmerman. Daarmee stond hij aan de basis van het nog steeds sterke schaatsenmerk Nijdam.

Hotze had vier zonen, Gerrit (1897-1981), Jan (1899-1958), Simon (1905-?) en Klaas (1916-1980). Als Hotze in 1937 overlijdt werken zijn twee jongste zoons in het bedrijf. Zij zetten het bedrijf samen met hun moeder voort. Na enige tijd besluit Simon iets anders te gaan doen en neemt Klaas het bedrijf over.

Jan Nijdam
Klaas' oudere broer Jan was al in 1925 voor zichzelf begonnen en een klompenmakerij gestart, eveneens in Akkrum. Als bijproduct maakt hij schaatshouten. In 1934 gaat hij geheel over op het maken van schaatsen, maar de schaatsijzers laat hij zich toeleveren. Zijn vader -en later broer Klaas- en hij zijn dan directe concurrenten.

Gebr. Nijdam
In 1942 voegen Jan en Klaas hun bedrijven samen. Ze gaan verder als Firma Gebr. Nijdam & Zn v/h H. Nijdam & Zn. Het lijkt tussen de broers echter niet geboterd te hebben, want al vier jaar later, in 1946, koopt Jan zijn broer Klaas weer uit.

Gerrit Nijdam
Zoals destijds gebruikelijk was Gerrit min of meer in de werkplaats van zijn vader opgegroeid. Hij wil echter hogerop en gaat naar de stad. Dat bevalt hem uiteindelijk toch niet en hij keert weer in Akkrum terug. Vanaf 1925 bekwaamt hij zich daar als timmerman en in 1929 vestigt hij zich als zelfstandig timmerman-aannemer in Oranjewoud. Daar treedt hij uiteindelijk toch in de voetsporen van zijn vader door eveneens schaatshouten voor derden te gaan maken. En evenals zijn vader heeft hij binnen de kortste keren een eigen schaatsenlijn. Als de zaken zich voorspoedig ontwikkelen installeert hij een eigen smederij die het bedrijf onafhankelijk maakt van toeleveranciers. Er worden alle gebruikelijke Friese modellen, inclusief de koninginneschaats, maar ook Hollandse zwierschaatsen gemaakt.

Als de oorlog uitbreekt heeft het bedrijf een uitstekende naam opgebouwd en werken er circa 30 personen. Onder druk van de bezetters moet de productie van metaalwaren echter worden gestopt. Om het bedrijf draaiende te houden verzint Gerrit een stunt. Hij plaatst onder de slogan "Wij houden Nederland op de been" in de dagbladen een advertentie met de oproep versleten klompen ter reparatie naar Oranjewoud te sturen. Dit werd een daverend succes, maar het verhaal gaat dat de Duitsers de slogan niet erg konden waarderen.

NSA
Midden jaren-50 ontstaat er tussen Jan en Gerrit geharrewar over het gebruik van de naam Nijdam in verband met de viering van het 50-jarig bestaan van het merk Nijdam. Zowel Jan als Gerrit claimen dat hun bedrijf de voortzetting is van het oorspronkelijke bedrijf van vader Hotze. Gerrit had kort na de oorlog de merknaam 'Nijdam' gedeponeerd en  brengt de zaak voor de rechter. Hij wint en Jan mag zijn schaatsen niet meer onder het label 'Nijdam' verkopen. Hij gaat verder als NSA Schaatsenfabriek N.V. (NSA is een afkorting van Nijdam Schaatsen Akkrum).

Als Jan Nijdam in 1958 overlijdt zet zoon Tjitze de zaak voortvarend voort. In 1964 voegt hij een metaalafdeling toe en start de productie van kunstschaatsen en noren. Er werken dan zo'n dertig personen die wel 1500 paar per week maken. Maar de winters zijn zacht en de magazijnen raken tot de nok toe gevuld. Pas in 1976 vriest het weer ouderwets en wordt in een dag of tien de hele voorraad verkocht.

De ijzers van de houten schaatsen werden gestempeld met het merk J. Nijdam Akkrum, maar soms werd de J weggelaten of de ij als y geschreven. Schaatsen voor het goedkope segment kregen of op de houtjes een etiket met 'Friesch fabrikaat' of in de ijzers een stempel met 'Friese schaats'. In de ijzers van de noren stond het stempel N.S.A. en een typenaam als Meteor, JongensNoor en Junior. In de kunstschaatsen stond Gracia in combinatie met het figuurtje van een kunstrijdster.

De Meteor is een interessant model, omdat het geen buisframe heeft. Zoals de foto hiernaast laat zien, vormen frame en schaatsijzer een geheel in de vorm van een T. Deze werkwijze levert echter tamelijk dikke ijzers op. Ze werden dan ook voornamelijk als jongensschaatsen verkocht.

Na 1976 werd een samenwerkingsverband aangegaan met Groothandel en Schaatsenfabriek W.Th. Zandstra B.V. in Joure. Er vindt in deze tijd een soort shake-out plaats. Het ene na het andere bedrijf stoot de schaatsenproductie af omdat die te seizoensgevoelig wordt geacht. Als groothandel zijn de risico's voor Zandstra kleiner en dit bedrijf koopt veel voorraadrestanten op en neemt soms merkenrechten over. NSA wordt hun hofleverancier voor houten schaatsen met traditionele merken als Batavus, Iisnocht en Armada. Maar in 1983 komt ook daar een eind aan en concentreert het bedrijf zich op de fabricage van Zandstra noren.

Het merk 'Nijdam'
Na de oorlog pakt Gerrit de productie van schaatsen weer op en verkoopt ze aanvankelijk onder het merk GHN. Al spoedig deponeert hij het merk 'Nijdam' en introduceert daarnaast merken als Madijn (anagram van Nijdam) en Paspoort voor het populaire segment. De houten noren krijgen de typeaanduiding Condor.

Als de belangstelling van de afnemers zoetjesaan verschuift naar 'stalen' noren, wordt het bedrijf importeur van het Noorse merk Ving. Daarnaast wordt een eigen lijn van metalen schaatsen ontwikkeld. Schaatsen en schoenen worden afzonderlijk ingekocht en in eigen bedrijf geassembleerd. Deze schaatsen worden verkocht onder namen als Kondor (hoogste kwaliteit), GHN, Diploma en Koh-i-noor (populaire segment).



Rond 1955 doet Gerrit een stapje terug en nemen zijn dochter Coosje Nijdam en haar man Koos Woortman de directie op zich. De handel in wintersportartikelen overvleugelt de productie steeds meer en in 1968 wordt de eigen productie van schaatsen gestaakt. Het bedrijf voert nu een aantal buitenlandse merken, maar houdt het merk 'Nijdam' hoog met merkloze schaatsen die worden voorzien van het etiket 'Nijdam Racer'. Het bedrijf wordt bij gebrek aan opvolger in 1978 geliquideerd. Borsumij Wehry N.V. verwerft dan het recht om de merknaam te mogen voeren. Er wordt echter niet meer in het merk geïnvesteerd en in 1996 wordt het merk over gedaan aan Aktiesport te Reeuwijk.

Nijdam nu: een gezonde ruim honderdjarige
Aan de kwakkelende situatie komt een eind als in 1998 de in Leerdam gevestigde groothandel Schreuders Sport International B.V. in 1998 de huidige eigenaar van het merk wordt. Binnen de werkmaatschappij Winterport Leerdam B.V. werd onder het label Nijdam een compleet nieuwe schaatsen- en skeelerslijn ontwikkeld (zie www.nijdam.com). Daarmee kreeg het intussen meer dan 100 jaar oude merk een nieuw leven. Geheel in de geest van de Friese grondleggers.

Bronnen: Van glis tot klapschaats (Blauw, 2001), contacten met nazaten van Gerrit Nijdam en de directie van Schreuders Sport International B.V.



Advertentie 1941
K. Nijdam, Akkrum.


Etiket ca. 1935
J. Nijdam, Akkrum.


Transfer ca. 1960
NSA, Akkrum.


Advertentie 1941
G.H. Nijdam, Oranjewoud.


Brochure 1956
G.H. Nijdam, Oranjewoud.


Advertentie ca. 1965
G.H. Nijdam, Oranjewoud.


Speldje ca. 1965.


Doosetiket Ving
G.H. Nijdam, Oranjewoud.


Doosetiket Nijdam Racer
G.H. Nijdam, Oranjewoud.


Logo ca. 1960.


Logo ca. 1980.


Logo ca. 2000.


Logo ca. 2010.
home | donaties | sitemap | copyright | contact
© 2002- The virtual Ice Skates Museum. All rights reserved.